Jan Cholewicz
Biografia
Jan Cholewicz urodził się 23 marca 1845 r. w Bydgoszczy, a zmarł 20 marca 1922 r. w Grudziądzu. Jako 18-latek przystąpił do szeregów powstańczych i walczył w oddziale Stankiewicza w okolicach Łęczycy i Krośniewic. Po upadku powstania przeprowadził komendanta Stankiewicza przez granicę pruską, co ułatwiło mu ucieczkę przed wojskami carskimi. Za udział w powstaniu został zesłany na Syberię, skąd po kilku latach udało mu się uciec. Zamieszkał w Toruniu, gdzie przez 20 lat pracował jako szewc. W 1873 r. komendant Stankiewicz odwiedził go w Toruniu, aby podziękować mu za uratowanie życia.
Pod koniec XIX wieku Jan Cholewicz osiedlił się w Grudziądzu, gdzie pracował w fabryce obuwia Heinricha Pennera. Został członkiem Towarzystwa Przemysłowego, które w czasie zaboru pruskiego pielęgnowało idee patriotyczne. Był ogólnie znaną i szanowaną w mieście osobą. W czasach, kiedy Pomorze pozostawało w zaborze pruskim brał czynny udział we wszystkich wydarzeniach politycznych, będąc filarem zachowania polskości tych ziem, a w szczególności Grudziądza. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę otrzymywał rentę weteranowską. Kilka lat po śmierci, w dniu 23 stycznia 1930 r., wpisano go przez Radę Miejską do Pocztu Zasłużonych Mieszkańców Grudziądza. Jako źródło podaje Stanisław Poręba w Biuletynie Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, stwierdzając, że znalazł się w gronie 15 zasłużonych obywateli miasta.
Wojsko polskie uczyniło 24 marca 1922 r. jego śmierć godną pogrzebem z honorami. Kondukt pogrzebowy otwierał honorowy pluton piechoty z pełnym rynsztunkiem w stalowych hełmach, za którym szła orkiestra wojskowa. Na wieku trumny leżała szabla i rogatywka wojskowa. Za trumną zmarłego powstańca, spoczywającego na armatniej lawecie ciągniętej przez 6 koni, szedł ks. Proboszcz Dembek w asyście zastępcy kapelana oraz cech rzemieślniczy ze sztandarem. Za trumną postępowała rodzina, prezydent miasta Włodek z urzędnikami, komendant garnizonu płk Ładoś, korpus oficerski, prokurator Wirski, przedstawiciele miejscowej prasy oraz licznie zgromadzeni mieszkańcy. Po wygłoszeniu modlitwy, oddano trzykrotną salwę honorową, a „Mazurek Dąbrowskiego” zakończył uroczystości pogrzebowe. Na cmentarzu przemówił ks. kapelan Skorel oddając cześć zmarłemu i przypominając jego zasługi.
Jan Cholewicz spoczywa na Cmentarzu Garnizonowym w Grudziądzu. Oryginalny nagrobek został zniszczony przez Niemców w okresie II wojny światowej. Odrestaurowano go natomiast w 1982 r. i ponownie w 2011 r. Obecny stan na fotografiach.
Jego syn Paweł Cholewicz był wieloletnim pracownikiem Drukarni Pomorskiej w Grudziądzu odznaczonym przez Prezydenta Rzeczypospolitej Medalem Zasługi. Jego praprawnuk Krzysztof Maciej Kowalski jest profesorem historii na Uniwersytecie Gdańskim.
Upamiętnienie: 23 marca 2023 r. na Rynku Głównym w Grudziądzu otwarto wystawę plenerową „Grudziądzkie ślady Powstania Styczniowego” w 177. rocznicę urodzin powstańca Jana Cholewicza. Organizatorem wydarzenia było Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu. 27 czerwca 2025 r. nowo wybudowane rondo u zbiegu ulic Karabinierów i Piłsudskiego w Grudziądzu otrzymało imię Jana Cholewicza.