Centrum ESA powstanie w Warszawie. Polska wzmacnia pozycję w europejskim kosmosie

ESA otwiera centrum w Warszawie

Europejska Agencja Kosmiczna zdecydowała o uruchomieniu nowego centrum technologicznego w Warszawie. Będzie to pierwszy taki ośrodek utworzony poza gronem państw założycielskich agencji. Premier Donald Tusk powiedział, że dla Polski jest to ważny dzień, ponieważ wzmacnia pozycję kraju w europejskim sektorze kosmicznym. Zaznaczył też, że Polska staje się krajem, który bierze udział w kształtowaniu wspólnych europejskich projektów technologicznych.

Nowy ośrodek ma być jednym z centrów ESA funkcjonujących w europejskiej sieci placówek agencji. Obecnie takie jednostki działają w Niemczech - w dwóch lokalizacjach - a także w Holandii, Włoszech, Hiszpanii, Belgii i Wielkiej Brytanii. Warszawa dołącza więc do grona miast, w których zapadają decyzje i rozwijane są technologie związane z europejskim programem kosmicznym. To także pierwszy przypadek, gdy centrum ESA powstaje poza państwami-sygnatariuszami konwencji o utworzeniu agencji.

"Polska jest czempionem Europy, jeśli chodzi o inwestowanie w kosmos i przyszłość"

Donald Tusk, premier

Premier podkreślił również, że Polska jest pierwszym krajem na wschodniej flance Unii Europejskiej, który uzyskał możliwość takiej sformalizowanej współpracy z ESA. Według rządu oznacza to nie tylko prestiż, ale też większe znaczenie kraju w podziale europejskich kompetencji technologicznych. Warszawskie centrum ma wzmacniać współpracę naukową, przemysłową i operacyjną w obszarze kosmosu. W praktyce ma to zwiększyć udział polskich instytucji i firm w projektach, które są rozwijane na poziomie całej Europy.

Bezpieczeństwo i technologie podwójnego zastosowania

Nowe centrum ESA w Warszawie ma koncentrować się na bezpieczeństwie oraz na technologiach o podwójnym zastosowaniu, czyli takich, które mogą być wykorzystywane zarówno w infrastrukturze cywilnej, jak i wojskowej. W planach jest także rozwijanie rozwiązań wspierających innowacje i zarządzanie kryzysowe. Ośrodek ma pomagać Europie w budowaniu zdolności do przewidywania zagrożeń, szybkiego reagowania oraz odbudowy po sytuacjach kryzysowych. To wpisuje się w szerszy europejski kierunek łączenia sektora kosmicznego z bezpieczeństwem państwowym i gospodarczym.

Dyrektor generalny ESA Josef Aschbacher zwrócił uwagę, że sukcesy Polski w kosmosie są jednocześnie sukcesami całej Europy. Wskazał też na ścisły związek między przemysłem kosmicznym a obronnym. Jak podkreślił, oba sektory są ze sobą mocno powiązane i jeden nie rozwija się skutecznie bez drugiego. W tej logice Warszawa ma stać się miejscem, w którym będą wzmacniane europejskie kompetencje w obszarach uznawanych dziś za strategiczne.

"Sukcesy Polski w kosmosie to również sukcesy Europy w kosmosie. Polska jest jednym z liderów, jeżeli chodzi o takie obszary jak: inwestycje w bezpieczeństwo, przemysł obronny, ale również przemysł kosmiczny. Przemysł kosmiczny i obronny są ze sobą bardzo blisko związane. Jednego nie da się robić skutecznie bez drugiego i vice versa"

Josef Aschbacher, dyrektor generalny ESA

Premier Donald Tusk mówił także o roli Polski jako kraju integrującego europejskie wysiłki w rywalizacji technologicznej ze Stanami Zjednoczonymi i Chinami. Zaznaczył, że jeśli Europa chce mówić o suwerenności, nie może pozostawać w tyle za największymi graczami w eksploracji kosmosu. W jego ocenie rozwój tych zdolności ma służyć nie tylko państwom, ale także obywatelom. To właśnie dlatego nowe centrum ma być powiązane z obszarami bezpieczeństwa i odporności kryzysowej.

Rekordowe pieniądze na polski sektor kosmiczny

Rząd wskazuje, że decyzja ESA o ulokowaniu centrum w Warszawie zapada w momencie zwiększonych nakładów na krajowy sektor kosmiczny. W latach 2023–2025 Polska zwiększyła swoją składkę do agencji aż dziesięciokrotnie. Na lata 2026–2028 wkład finansowy na programy opcjonalne został podwojony i wynosi 550 mln euro, czyli ponad 2 mld zł. Wśród tych programów mają znaleźć się m.in. rozwój usług opartych na danych satelitarnych oraz robotyka.

Minister finansów i gospodarki Andrzej Domański podkreślił, że inwestycje w sektor kosmiczny przynoszą wielokrotny zwrot. Zwrócił uwagę, że każde 1 euro zainwestowane w tę branżę może wracać do gospodarki sześć- lub siedmiokrotnie. W ocenie rządu ma to uzasadniać dalsze finansowanie sektora, który ma stać się jednym z motorów wzrostu gospodarczego. Polska jest obecnie przedstawiana jako najszybciej rozwijająca się gospodarka w Europie, a kosmos ma być jednym z obszarów podtrzymujących to tempo.

"Każde euro zainwestowane w sektor kosmiczny zwraca się sześcio- lub siedmiokrotnie, więc jest to dobra inwestycja w polską gospodarkę"

Andrzej Domański, minister finansów i gospodarki

Rząd wiąże rozwój sektora kosmicznego także z szerszym planem budowy nowych źródeł wzrostu. Wskazuje, że inwestycje w tę branżę mają wspierać innowacje, eksport technologii i rozwój firm działających na styku nauki, przemysłu i bezpieczeństwa. W takim układzie Warszawa ma zyskać nie tylko prestiżową instytucję europejską, ale też dodatkowe narzędzie do przyciągania projektów i kapitału. Dla państwa oznacza to wzmocnienie pozycji w europejskim łańcuchu technologii kosmicznych.

Fundusz PFR i nowa linia finansowania dla samorządów

Minister Andrzej Domański zapowiedział również uruchomienie kolejnych instrumentów wsparcia dla branży. Grupa PFR ma utworzyć fundusz o wartości 500 mln zł, który będzie wspierał inwestycje w przedsiębiorstwa sektora kosmicznego. Ma to ułatwić finansowanie projektów firm działających w obszarze technologii satelitarnych, systemów dla przemysłu obronnego oraz rozwiązań opartych na danych z przestrzeni kosmicznej. Takie wsparcie ma zwiększyć skalę działalności polskich podmiotów i ich udział w europejskich łańcuchach dostaw.

Drugim elementem ma być specjalna linia finansowania uruchomiona przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Środki mają trafić do samorządów, które będą rozwijać infrastrukturę związaną z sektorem kosmicznym w wybranych miastach. Rząd nie podał jeszcze szczegółowej listy lokalizacji, ale kierunek działań jest jasny: rozwój branży ma objąć nie tylko Warszawę, lecz także inne ośrodki w kraju. W praktyce oznacza to próbę budowania lokalnych ekosystemów technologicznych wokół nowych inwestycji.

• 2023–2025: Polska dziesięciokrotnie zwiększyła składkę do ESA.
• 2026–2028: wkład na programy opcjonalne wyniesie 550 mln euro, czyli ponad 2 mld zł.
• 500 mln zł: wartość funduszu, który ma utworzyć Grupa PFR dla firm sektora kosmicznego.
• dwóch: liczba placówek ESA w Niemczech.
• sześć- lub siedmiokrotny: deklarowany zwrot z każdego 1 euro zainwestowanego w sektor kosmiczny.

W komunikacie rządu pojawia się też szerszy cel gospodarczy. Rozbudowa sektora kosmicznego ma pomóc utrzymać tempo rozwoju polskiej gospodarki i zwiększyć udział kraju w obszarach uznawanych za strategiczne dla przyszłości Europy. Warszawskie centrum ESA, wyższa składka do agencji, fundusz PFR i finansowanie z BGK składają się na jeden plan: wzmocnienie miejsca Polski w europejskim wyścigu technologicznym. Właśnie w tym kontekście ogłoszenie z Warszawy ma znaczenie wykraczające poza samą stolicę.